Паркинсон оорусунда реабилитацияда когнитивдик кыйынчылыктарды кантип башкаруу керек 

Паркинсон оорусундагы (ПО) когнитивдик кыйынчылыктар диагноз коюлганда башталып, акырында 20 жылдык жашоо мөөнөтү бар адамдардын 83% га чейин таасир этет (1). Өзгөрүүлөр үзгүлтүксүз (оорунун акырындык менен өнүгүшү) же курч (дары-дармектерди алмаштыруудан, инфекциялардан же стресстик окуялардан улам күтүүсүз башталышы) болушу мүмкүн. Күтүлбөгөн жерден начарлоо ар дайым шашылыш медициналык кароону талап кылат. Ар кандай жаңы же күчөгөн когнитивдик даттануу дары-дармектердин таасирин, уйкуну, тынчсызданууну, депрессияны, кыймылсыздыкты жана кош тапшырманын тоскоолдуктарын камтыган себептик факторлорду кылдат баалоону, ошондой эле бул симптомдорду эмне жакшыртаарын же начарлатаарын аныктоону талап кылышы керек (2). Физиотерапиялык кийлигишүүлөр жана көнүгүүлөр глобалдык когнитивдик функцияны бир кыйла жакшырткандан кийин фармакологиялык эмес терапияны карап көрүүгө болот (3, 4). 

1-сүрөт: Реабилитацияда когнитивдик даттанууларды башкаруунун үлгү алкагы.

Кыскасы, Паркинсон оорусундагы когнитивдик кыйынчылыктар диагноз коюлганда башталып, бара-бара күчөйт, бул оорунун бардык этаптарында үзгүлтүксүз когнитивдик мониторингдин маанилүүлүгүн баса белгилейт. Когнитивдик реабилитация өнүгүп жаткан далил базасы бар жаңыдан пайда болгон кийлигишүү бойдон калууда, бирок ал буга чейин эле комплекстүү кам көрүү планынын маанилүү компонентин билдирет. Тапшырмага багытталган машыгуу жана жеңилден орточого чейинки көп модалдык интенсивдүү көнүгүүлөр глобалдык когнитивдик жана аткаруучу функция үчүн туруктуу пайда алып келет, ал эми компенсациялык стратегиялар жана максаттуу жашоо образын өзгөртүү күнүмдүк иш-аракеттердеги функционалдык таасирди чечет. Жалпысынан алганда, жеткиликтүү далилдер бул популяциядагы когнитивдик траекторияларды жакшыртуу үчүн эрте, жекелештирилген жана туруктуу кийлигишүүнү колдойт. 

шилтемелер 

1. Хели МА жана башкалар. Паркинсон оорусу боюнча Сиднейдеги көп борборлуу изилдөө: 20 жашта кем акылдыктын сөзсүздүгү. Mov Disord. 2008;23(6):837-844 
2. Seppi K, Ray Chaudhuri K, Coelho M, Fox SH, Katzenschlager R, Perez Lloret S, Weintraub D, Sampaio C; Кыймыл бузулуулары коомунун далилдерге негизделген медицина комитетинин атынан Паркинсон оорусунун кыймыл эмес симптомдору боюнча жаңыртууларды изилдөө тобунун кызматташтары. Паркинсон оорусунун кыймыл эмес симптомдорун дарылоо боюнча жаңыртуу - далилдерге негизделген медицинага сереп. Mov Disord. 2019-жыл, февраль; 34(2):180-198. doi: 10.1002/mds.27602. Epub 2019-жыл, январь 17. Mov Disord. 2019-жыл, май; 34(5):765. doi: 10.1002/mds.27684. PMID: 30653247; PMCID: PMC6916382. 
3. Ким Р, Ли Т.Л., Ли Х, Ко Д.К., Ли Ж.Х., Шин Х, Лим Д, Джун Ж.С., Бюн К, Парк К, Чон Б, Канг Н. Паркинсон оорусундагы когнитивдик функцияга физикалык көнүгүүлөрдүн таасири: рандомизацияланган көзөмөлдөнгөн сыноолорго жаңыртылган системалуу сереп жана мета-анализ. Паркинсонизм менен байланышкан диссорд. 2023-жылдын декабры;117:105908. doi: 10.1016/j.parkreldis.2023.105908. Epub 2023-жылдын 26-октябры. PMID: 37922635. 
4. Ху С, Лей Ж, Ю Х.Ж. Паркинсон оорусунун кыймылдаткыч эмес симптомдору үчүн көнүгүү: клиникалык сыноолорго, дозалоону эске алууга жана механикалык түшүнүктөргө далилдерге негизделген сереп. Нейрон Пласт. 2026;2026(1):e7191029. doi: 10.1155/np/7191029. PMID: 41918452.